この〔日本〕という小さな島国を一升※1マス※2にたとえてみようか。それは実に、一升しか入らぬ小さな国土なのである。戦後、その小さなマスへ、①一斗※3も二斗もある宏大な国に生まれた機械文明を取り入れてしまい、国土も国民の生活も、②これに巻き込まれて※4、どうしようもなくなってしまったのだ。経済成長を目ざした日本は、一升のマスへ二斗も三斗も入るという過信※5を抱き、むりやりに、それを押し込んでしまった。人間が歩むべき道を車輛が犯し、その車輛を収納する車庫を持たぬ人たちが、多量に自動車を乗りまわすことになった。人をひき殺して、賠償金が払えぬ若者の母と祖母が沼に身を投げて、殺された人の遺族にわびたというはなしもある。これは一例にすぎない。すぎないが、しかし、このはなしは、現代日本の、「万事を、ものがたっている……」のである。やむを得ず、経済成長に踏み切らなくてはならないのなら、どこまでも、③一升マスには一升しか入らぬということを、しっかり頭に入れておくべきだったのだ。それならば、法律を武器にして、国民生活の崩壊を、かなり喰いとめることができただろう。経済成長よりも先に、国民を守る法律を決めなくてはいけなかった。順序が狂っているのだ。④a 戦前の西洋文明というものは、ヨーロッパのものが主体で、アメリカも、これにならっていた。フランス・イギリス・ドイツなど、小さな国土に生まれた伝統のある文化ゆえ、同じ小さな日本にも、うまく似合ったのである。ところが、④b 戦後のアメリカには、戦争による科学と機械の発達が、そのまま平和時代の文明として大きくひろがり、日本のみか、ヨーロッパも、「便利……」の一点を買い、その新奇なメカニズムに酔い痴れて※6しまった。⑤それが、よい悪いという段階は、もはや通りすぎてしまったといってよい。一個の動物にすぎぬ人間の肉体は、もう、どうにもやりきれなく※7なってきている。（池波正太郎『一升枡の度量』幻戯書房による）
ဤ [ဂျပန်] ဟူသော ကျွန်းနိုင်ငံငယ်လေးကို တစ်ရှော (1 sho) ဆံ့ သစ်သားတိုင်းခွက်ငယ်တစ်ခုအဖြစ် ဥပမာပေးကြည့်ကြပါစို့။ ၎င်းသည် တကယ်ပင် တစ်ရှောမျှသာ ဆံ့သော သေးငယ်သော နိုင်ငံနယ်မြေဖြစ်သည်။ စစ်ပြီးခေတ်တွင် ထိုသစ်သားခွက်ငယ်လေးထဲသို့ တစ်တို (1 to) သို့မဟုတ် နှစ်တို မျှ ဆံ့သော ကျယ်ဝန်းသည့် နိုင်ငံများ၌ မွေးဖွားခဲ့သည့် စက်မှုယဉ်ကျေးမှုကို တင်သွင်းယူဆောင်ခဲ့သဖြင့် နိုင်ငံနယ်မြေရော ပြည်သူတို့၏ လူနေမှုဘဝပါ ၎င်း၏ ရိုက်ခတ်မှုအောက်သို့ ပါဝင်သွားခဲ့ပြီး ဘာမှ မတတ်နိုင်သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိခဲ့ရသည်။ စီးပွားရေး တိုးတက်မှုကို ဦးတည်ခဲ့သော ဂျပန်သည် တစ်ရှောဆံ့ သစ်သားခွက်ထဲသို့ နှစ်တို သို့မဟုတ် သုံးတိုမျှ ဝင်ဆံ့နိုင်သည်ဟူသော လွန်ကဲသော ယုံကြည်ချက်ကို လက်ကိုင်ထားကာ အတင်းအဓမ္မ ထိုးသိပ်ထည့်ခဲ့သည်။ လူများ လျှောက်လှမ်းရမည့် လမ်းကို ယာဉ်များက ကျူးကျော်ခဲ့ပြီး ထိုယာဉ်များကို သိမ်းဆည်းရန် ဂိုဒေါင်မရှိကြသူများသည် မော်တော်ကားများကို အမြောက်အမြား မောင်းနှင်လာကြသည်။ လူကို တိုက်သတ်မိပြီး လျော်ကြေးငွေ မပေးနိုင်သော လူငယ်တစ်ဦး၏ မိခင်နှင့် ဘွားအေတို့သည် အင်းအိုင်ထဲသို့ ခုန်ဆင်းကာ သေဆုံးသူ၏ ကျန်ရစ်သူမိသားစုကို တောင်းပန်ခဲ့သည်ဆိုသော အကြောင်းအရာလည်း ရှိခဲ့သည်။ ဒါသည် ဥပမာတစ်ခုမျှသာ ဖြစ်သည်။ ဥပမာတစ်ခုမျှသာ ဖြစ်သော်လည်း ဤအကြောင်းအရာသည် ခေတ်သစ်ဂျပန်၏ "ခပ်သိမ်းသော အရာတို့ကို ပြောပြနေခြင်း..." ဖြစ်သည်။ မဖြစ်သာဘဲ စီးပွားရေးတိုးတက်မှုဆီသို့ ခြေလှမ်းလှမ်းရမည်ဆိုပါက "တစ်ရှောဆံ့ သစ်သားခွက်ထဲတွင် တစ်ရှောမျှသာ ဆံ့သည်" ဆိုသည်ကို စွဲမြဲစွာ ခေါင်းထဲ ထည့်ထားသင့်ခဲ့ပေသည်။ သို့ဆိုပါက ဥပဒေကို လက်နက်ပြု၍ ပြည်သူတို့၏ ဘဝပြိုလဲမှုကို အတော်အတန် တားဆီးနိုင်ခဲ့ပေလိမ့်မည်။ စီးပွားရေးတိုးတက်မှုထက် အရင် ပြည်သူများကို ကာကွယ်ပေးသည့် ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းရမည် ဖြစ်သည်။ အစဉ်လိုက် လွဲမှားနေခြင်းဖြစ်သည်။ ④a စစ်မဖြစ်မီခေတ် အနောက်တိုင်းယဉ်ကျေးမှုဆိုသည်မှာ ဥရောပကို ဗဟိုပြုထားပြီး အမေရိကသည်လည်း ၎င်းကို အတုယူခဲ့သည်။ ပြင်သစ်၊ အင်္ဂလန်၊ ဂျာမနီ စသည့် သေးငယ်သော နိုင်ငံများတွင် မွေးဖွားလာသည့် ဓလေ့ထုံးတမ်းရှိသော ယဉ်ကျေးမှုဖြစ်သောကြောင့် အလားတူ သေးငယ်သော ဂျပန်နှင့်လည်း ကောင်းစွာ လိုက်ဖက်ခဲ့သည်။ သို့သော် ④b စစ်ပြီးခေတ် အမေရိကတွင်မူ စစ်ပွဲကြောင့် ဖြစ်ထွန်းလာသော သိပ္ပံနှင့် စက်မှုတိုးတက်မှုများသည် ငြိမ်းချမ်းသောခေတ်၏ ယဉ်ကျေးမှုအဖြစ် ကျယ်ပြန့်စွာ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ပြီး ဂျပန်တင်မကဘဲ ဥရောပသည်ပင်လျှင် "စက်ပစ္စည်းများ၏ လွယ်ကူအဆင်ပြေမှု..." ဟူသော အချက်တစ်ခုတည်းကို သဘောကျကာ ထိုဆန်းသစ်သော စက်ယန္တရားများတွင် ယစ်မူးသွားခဲ့ကြသည်။ ⑤၎င်းသည် ကောင်းသလား ဆိုးသလားဆိုသည့် အဆင့်မှာ ကျော်လွန်သွားခဲ့ပြီဟု ပြောနိုင်သည်။ သတ္တဝါတစ်ကောင်မျှသာ ဖြစ်သော လူသား၏ ခန္ဓာကိုယ်သည် ယခုအခါ ဘယ်လိုမှ မခံမရပ်နိုင် ဖြစ်လာနေပြီဖြစ်သည်။ (အိခဲနာမိ ရှောတာရိုး၏ 『တစ်ရှောဆံ့ သစ်သားခွက်၏ ပမာဏ』 မှ)
