コーヒーは我が国で、香しい風味と独特の飲み心地で親しまれている。缶コーヒーやインスタント製品も買えるし、一杯100円から200円前後のファーストフード店も登場しているためか、コーヒーの値段を気にかける人は少ないのではないだろうか。 しかしこのコーヒーは限られた発展途上国で生産されるのに、消費されるのは欧米などの先進諸国がほとんどだ。その上、価格はニューヨーク商品取引所の（注1）先物取引で基本的に決定され、小規模栽培が多い現地生産者は価格形成において無力に等しいと言う。こういう投機的で不公平な価格メカニズムが、先進国消費者の無知と無関心に支えられ、発展途上国の社会生活を著しく歪めていると言うのが本書の基本的な認識である。主に取り上げられているのは、我が国で人気の高い品種キリマンジャロだ。アフリカ・タンザニアで生産されるこのコーヒーは、生産量は多くないけれど、酸味が強くコクのある味わいが好まれている高級種の一つだ。著者の調査によると、日本の喫茶店で飲むキリマンジャロが一杯450円だとすると生産者の取り分は僅か2円に過ぎない。最近はコーヒーの国際価格が落ち込んだ上にタンザニアのシリング相場が降下して、日本のコーヒー価格は現地生産者価格の800倍を超える「驚愕の数字」になると言う。「コーヒーの香味は七割が（注2）生豆の生産・流通、二割が焙煎、一割が抽出の技術に依存する」のに、「七割の貢献」が何百分の一という価値にしか評価されないメカニズムこそ価格形成の歪みを示していると言うのだ。世界のコーヒー生産量の約4割はブラジルが占めている。しかも天候などによって生産量は毎年変化する。ところがブラジルの価格はニューヨークの先物取引で決まるため、投機対象とされて乱高下する。アフリカの生産者があずかり知らないうちに影響をもろにかぶってしまう。価格の下落が続くと、家族栽培がほとんどのタンザニアでは、生産者の生活が成り立たない。世帯主が（注3）出稼ぎに行かざるを得なくなるだけでなく、子どもを学校に行かせられなくなるなど影響は大きい。そこで生産者らの暮らしを保証する最低価格で取引を進めようというフェアトレードが大きな課題になってくると言う。実はこういう不公平な価格メカニズムはコーヒーに限らない。 バナナや養殖エビ、衣料など挙げ始めるときりがない。身の回りの品々がどういう仕組みで輸入されているか、現地の人々の暮らしを支える仕組みはどうなっているか。本書は単にコーヒーの問題を提起するだけでなく、私たちの暮らしと世界の繋がりを見る目を刺激して、おいしい飲み物や食べ物が、実は途上国の苦い現実から生まれていることを教えているのである。辻村英之著『おいしいコーヒーの経済論』の書評―久保田千秋による―
ကော်ဖီသည် ငါတို့နိုင်ငံတွင် အနံ့လှပသော အရသာနှင့် ထူးခြားသော သောက်သုံးခံစားမှုကြောင့် လူကြိုက်များသည်။ ကန်ကော်ဖီနှင့် အင်စတန့်ထုတ်ကုန်များကိုလည်း ဝယ်ယူနိုင်ပြီး တစ်ခွက် ၁၀၀ ယန်းမှ ၂၀၀ ယန်းအနီးအနားရှိ ဖတ်စတိုးများလည်း ပေါ်လာသောကြောင့် ကော်ဖီဈေးနှုန်းကို စိုးရိမ်သောသူများ မနည်းနိုင်ကြောင်း ထင်ရသည်။ သို့သော် ဤကော်ဖီသည် အကန့်အသတ်ရှိသော ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများတွင် ထုတ်လုပ်သော်လည်း စားသုံးခြင်းသည် အနောက်အမေရိကနှင့် အခြားအဆင့်မြင့်နိုင်ငံများတွင် အများဆုံးဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ဈေးနှုန်းကို နယူးယောက် ကုန်သွယ်စျေးကွက်၏ အနာဂတ်အရောင်းအဝယ် (အမှတ် ၁) မှ အခြေခံသတ်မှတ်ပြီး၊ ဒေသတွင်းထုတ်လုပ်သူများသည် စျေးကွက်ဖွဲ့စည်းမှုတွင် အင်အားမရှိသလို အနည်းငယ်သာ အကျိုးခံစားနိုင်သည်။ ဤကဲ့သို့ အတုယူမှုနှင့် မတရားသော ဈေးနှုန်းစနစ်သည် အဆင့်မြင့်နိုင်ငံများ၏ စားသုံးသူများ၏ မသိကြောင်းနှင့် မစိတ်ဝင်စားမှုတို့ဖြင့် ထောက်ပံ့ခံရပြီး၊ ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများ၏ လူမှုဘဝကို အလွန်ထိခိုက်စေသည်ဟု စာအုပ်သည် အခြေခံသဘောထားထားသည်။ အဓိကအားဖြင့် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် လူကြိုက်များသော အမျိုးအစားကီရီမန်ဂျာလိုကို လေ့လာထားသည်။ အာဖရိက တန်ဇန်နီးယားတွင် ထုတ်လုပ်သော ဤကော်ဖီသည် ထုတ်လုပ်မှု မများသော်လည်း အက်ဆစ်အရသာကွဲထွက်ပြီး အနံ့အရသာပြည့်ဝသော အဆင့်မြင့်အမျိုးအစားတစ်ခုဖြစ်သည်။ စာရေးသူ၏ စုံစမ်းမှုအရ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ကော်ဖီဆိုင်များတွင် ကီရီမန်ဂျာလို တစ်ခွက် ၄၅၀ ယန်းဖြစ်ပါက ထုတ်လုပ်သူ၏ အခွဲဝေမှုသည် ၂ ယန်းသာ ဖြစ်သည်။ မကြာသေးမီက ကော်ဖီ၏ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဈေးနှုန်းကျဆင်းပြီး တန်ဇန်နီးယား၏ စီလင့်ဂ် ဈေးနှုန်းလည်း လျော့ကျသဖြင့် ဂျပန်၏ ကော်ဖီဈေးနှုန်းသည် ဒေသတွင်းထုတ်လုပ်သူဈေးနှုန်း၏ ၈၀၀ ဆထက်ပိုသော “အံ့သြဖွယ်ကိန်း” ဖြစ်လာသည်ဟု ဆိုသည်။ “ကော်ဖီ၏ အနံ့အရသာ၏ ခုနှစ်တစ်ပုံလောက်သည် (အမှတ် ၂) အစွမ်းထက်ပင် မုန့်အရင်းအမြစ်၊ နှစ်ပုံလောက်သည် မီးဖိုအပူ၊ တစ်ပုံလောက်သည် ထုတ်ယူနည်းပညာအပေါ် မူတည်သော်လည်း ‘ခုနှစ်တစ်ပုံလောက်၏ အထောက်အပံ့’ ကို အရာတစ်ရာ၏ တစ်ရာခွဲတစ်ခုသာ အကဲဖြတ်ထားသော စနစ်သည် ဈေးနှုန်းဖွဲ့စည်းမှု၏ မတည်ငြိမ်မှုကို ပြသသည်။ ကမ္ဘာ့ကော်ဖီထုတ်လုပ်မှု၏ လေးပုံတစ်ပုံလောက်ကို ဘရာဇီးလ်က လုပ်ကိုင်ထားပြီး၊ အလေ့အထများအရ ထုတ်လုပ်မှုသည် နှစ်စဉ် မိုးလေဝသအခြေအနေအပေါ် မူတည်၍ ပြောင်းလဲသည်။ သို့သော် ဘရာဇီးလ်၏ ဈေးနှုန်းသည် နယူးယောက် အနာဂတ်အရောင်းအဝယ်မှ ဆုံးဖြတ်သည့်အတွက် အတုယူမှုအဖြစ် အတက်အကျများ ဖြစ်ပေါ်သည်။ အာဖရိကထုတ်လုပ်သူများသည် မသိမသာ အကျိုးသက်ရောက်မှုကို ခံရသည်။ ဈေးနှုန်းကျဆင်းမှု ဆက်လက်ဖြစ်နေပါက တန်ဇန်နီးယား၏ မိသားစုစိုက်ပျိုးမှုအများစုသည် အသက်မွေးဝမ်းကြောင်း မဖြစ်နိုင်တော့ဘဲ၊ မိသားစုခေါင်းဆောင်များသည် အလုပ်ရှာရန် မတိုင်မီ အလုပ်ခွဲထွက်ရမည်ဖြစ်ပြီး၊ ကလေးများကို ပညာသင်ကြားပေးရန် မဖြစ်နိုင်တော့သည့် အကျိုးသက်ရောက်မှုများ ကြီးမားသည်။ ထို့ကြောင့် ထုတ်လုပ်သူများ၏ ဘဝကို အထောက်အပံ့ပေးသည့် အနည်းဆုံးဈေးနှုန်းဖြင့် ကုန်သွယ်မှုကို ဆောင်ရွက်ရန် ‘ဖဲယာထရိတ်’ အစီအစဉ်သည် အရေးကြီးသော အခန်းကဏ္ဍဖြစ်လာသည်။ အမှန်တကယ် ဤမတရားသော ဈေးနှုန်းစနစ်သည် ကော်ဖီအတွက်သာ မဟုတ်ဘဲ၊ ငှက်ပျော၊ စိုက်ပျိုးထားသော ပုစွန်၊ အဝတ်အထည်များ စသည်တို့တွင်လည်း အဆုံးမရှိစွာ ဖြစ်ပေါ်နေသည်။ အကျွမ်းတော်ပစ္စည်းများသည် မည်သို့ အပြင်သွင်းခံရသနည်း၊ ဒေသခံလူများ၏ ဘဝကို ဘယ်လို ထောက်ပံ့သနည်းဆိုသည်ကို စဉ်းစားကြည့်ရမည်။ ဤစာအုပ်သည် ကော်ဖီပြဿနာကိုသာ မဟုတ်ဘဲ၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ ဘဝနှင့် ကမ္ဘာ့ဆက်နွယ်မှုကို ကြည့်ရှုရန် မျက်နှာဖုံးကို လှုပ်ရှားစေပြီး၊ အရသာကောင်းသော သောက်သုံးပစ္စည်းများနှင့် အစားအစာများသည် အစစ်အမှန် ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများ၏ အပြစ်တင်သော အဖြစ်အပျက်မှ ထွက်ပေါ်လာကြောင်း သင်ကြားပေးသည်။
