この〔日本〕という小さな島国を一升※1マス※2にたとえてみようか。それは実に、一升しか入らぬ小さな国土なのである。戦後、その小さなマスへ、①一斗※3も二斗もある宏大な国に生まれた機械文明を取り入れてしまい、国土も国民の生活も、②これに巻き込まれて※4、どうしようもなくなってしまったのだ。経済成長を目ざした日本は、一升のマスへ二斗も三斗も入るという過信※5を抱き、むりやりに、それを押し込んでしまった。人間が歩むべき道を車輛が犯し、その車輛を収納する車庫を持たぬ人たちが、多量に自動車を乗りまわすことになった。人をひき殺して、賠償金が払えぬ若者の母と祖母が沼に身を投げて、殺された人の遺族にわびたというはなしもある。これは一例にすぎない。すぎないが、しかし、このはなしは、現代日本の、「万事を、ものがたっている……」のである。やむを得ず、経済成長に踏み切らなくてはならないのなら、どこまでも、③一升マスには一升しか入らぬということを、しっかり頭に入れておくべきだったのだ。それならば、法律を武器にして、国民生活の崩壊を、かなり喰いとめることができただろう。経済成長よりも先に、国民を守る法律を決めなくてはいけなかった。順序が狂っているのだ。④a 戦前の西洋文明というものは、ヨーロッパのものが主体で、アメリカも、これにならっていた。フランス・イギリス・ドイツなど、小さな国土に生まれた伝統のある文化ゆえ、同じ小さな日本にも、うまく似合ったのである。ところが、④b 戦後のアメリカには、戦争による科学と機械の発達が、そのまま平和時代の文明として大きくひろがり、日本のみか、ヨーロッパも、「便利……」の一点を買い、その新奇なメカニズムに酔い痴れて※6しまった。⑤それが、よい悪いという段階は、もはや通りすぎてしまったといってよい。一個の動物にすぎぬ人間の肉体は、もう、どうにもやりきれなく※7なってきている。（池波正太郎『一升枡の度量』幻戯書房による）
Hãy thử ví quốc đảo nhỏ bé "Nhật Bản" này như một chiếc hộp đo 1 sho (nhất thăng). Nó quả thực là một lãnh thổ nhỏ bé chỉ chứa vừa đúng 1 sho. Sau chiến tranh, vào chiếc hộp nhỏ bé ấy, người ta lại nhập về nền văn minh máy móc vốn sinh ra từ những quốc gia rộng lớn cỡ 1 to (nhất đấu) hay 2 to, khiến cả đất nước lẫn đời sống người dân đều bị cuốn vào đó và trở nên không thể cứu vãn. Nhắm tới tăng trưởng kinh tế, Nhật Bản mang lòng tự tin thái quá rằng chiếc hộp 1 sho có thể chứa tới 2 to hay 3 to, và đã cố sức nhồi nhét nó vào. Phương tiện giao thông xâm phạm con đường dành cho con người, và những người không có nhà xe để cất giữ xe lại tự do lái rất nhiều ô tô ra đường. Có câu chuyện kể rằng, một thanh niên lái xe tông chết người nhưng không đủ tiền bồi thường, người mẹ và người bà của anh ta đã gieo mình xuống đầm nước để xin lỗi gia đình nạn nhân. Đây chỉ là một ví dụ. Tuy chỉ là một ví dụ, nhưng câu chuyện này lại "nói lên tất cả..." về Nhật Bản hiện đại. Nếu buộc phải bước vào con đường tăng trưởng kinh tế, thì đáng ra ngay từ đầu người ta phải luôn ghi nhớ sâu sắc rằng "hộp 1 sho thì chỉ chứa được 1 sho". Nếu vậy, người ta đã có thể dùng luật pháp làm vũ khí để ngăn chặn phần lớn sự sụp đổ trong đời sống nhân dân. Trước khi phát triển kinh tế, lẽ ra phải ban hành luật pháp bảo vệ người dân trước. Thứ tự đã bị đảo lộn. ④a Văn minh phương Tây trước chiến tranh lấy châu Âu làm chủ đạo, và Mỹ cũng học theo đó. Vì xuất phát từ các quốc gia có lãnh thổ nhỏ bé cùng văn hóa truyền thống như Pháp, Anh, Đức, nên nó đã rất phù hợp với một Nhật Bản cũng nhỏ bé tương tự. Thế nhưng, ④b ở nước Mỹ sau chiến tranh, sự phát triển của khoa học và máy móc nhờ chiến tranh đã lan rộng thành văn minh của thời kỳ hòa bình, khiến không chỉ Nhật Bản mà cả châu Âu cũng vì chuộng một điểm "tiện lợi..." mà say đắm vào cơ chế tân kỳ đó. ⑤Giai đoạn bàn về việc đó là tốt hay xấu có lẽ đã trôi qua rồi. Thể xác con người - vốn chỉ là một loài động vật - giờ đây đã trở nên hoàn toàn không thể chịu đựng nổi nữa rồi. (Theo Ikenami Shotaro, "Sức chứa của hộp một sho", NXB Gengi Shobo)
