社会が合理的になって、というより、理屈っぽくなってきて、あたたかい人づきあいが少しずつすたって※きている。隣りと口をきかないからといって別にけんかをしているわけでもない、というのは、マンションの住人では珍しくもない。自分の生活にも立ち入ってほしくないが、他人の生活にも好奇心をもたない。かかわりをもちたくないというのが①都市型の生活である。 それと表裏をなすのだが、②ことばがうまく通じないという不安がある。どういうことばで話しかけたらわかってもらえるのか、それがよくわからない。めんどうだから黙っていよう。それでなくても世の中はすこしうるさすぎるのだ。そういう市民の感情は、（ ③ ）をつくりあげる方向へ向かっているといってよい。 こういう現象が人間砂漠のような社会をつくりあげる。知った人同士が会っても知らぬ顔をしている。当人たちには、別に対立感情があるわけではない。ただ、用がないから黙っていたにすぎないということであろう。しかし、行き会っても、あいさつもかわさないでいると、そのうちに、④物理的摩擦が心理的性格をおびるようになる。 人間と人間がすれちがえば物理的摩擦が起こるのは当然だが、まったく未知の人なら、それはそのままで終わる。ところが知っている人で、ときどきこの摩擦がくりかえされると、たんなるすれちがいでなくて、心理的摩擦に変質する。そしていつしか、「えたいの知れないやつ」とか「感じのよくない人間」といった印象をもち合うことになる。いったん起こった心理的摩擦は解消すべきものがないまま、いよいよ高まってくる。 そして、いつのまにか、ほんとうの対立のようなものになってしまうことが少なくない。対立があるから口をきかないのではなくて、［ ⑤ ］、ということがいかに多いことであろう。敵だと思っていた人が、話してみると思ったよりずっと気心のいい人であった、ということはわれわれのたえず経験するところである。ことばが人間関係の調整にもつ役割を改めて認識する必要がある。（外山滋比古『ことばの習俗 新版』三省堂による）
Xã hội trở nên hợp lý, hay nói đúng hơn là trở nên hay lý sự, khiến cho những mối quan hệ người với người ấm áp đang dần suy tàn. Việc không nói chuyện với hàng xóm không có nghĩa là đang cãi nhau, đây là điều không hiếm gặp ở cư dân các khu chung cư. Họ không muốn ai can thiệp vào cuộc sống của mình, đồng thời cũng không tò mò về cuộc sống của người khác. Không muốn dính dáng đến ai chính là ① lối sống kiểu đô thị.
Mặt bên kia của vấn đề này là ② sự bất an rằng ngôn từ không thể truyền đạt hiệu quả. Không biết nên dùng lời lẽ như thế nào thì người ta mới hiểu được mình. Vì phiền phức nên thôi cứ im lặng. Dù sao thì xã hội vốn dĩ đã có phần quá ồn ào rồi. Có thể nói, tâm lý đó của người dân đang hướng tới việc tạo ra ( ③ ).
Hiện tượng này tạo nên một xã hội giống như "sa mạc con người". Dù những người quen biết gặp nhau cũng vờ như không quen. Bản thân họ không hề có cảm xúc đối lập hay thù hằn gì. Chỉ đơn giản là vì không có việc gì nên im lặng mà thôi. Tuy nhiên, nếu cứ gặp nhau mà không thèm chào hỏi, dần dần ④ ma sát vật lý sẽ mang tính chất tâm lý.
Khi con người lướt qua nhau, việc xảy ra ma sát vật lý là lẽ đương nhiên, nhưng nếu là người hoàn toàn xa lạ thì mọi chuyện chỉ dừng lại ở đó. Nhưng đối với người quen, nếu sự ma sát này lặp đi lặp lại thỉnh thoảng, nó sẽ không còn là việc lướt qua thuần túy nữa mà biến chất thành ma sát tâm lý. Và rồi không biết từ lúc nào, đôi bên sẽ có ấn tượng về nhau kiểu như "kẻ không biết đường nào mà lần" hay "một kẻ khó chịu". Một khi ma sát tâm lý đã xảy ra, khi không có gì để giải tỏa, nó sẽ ngày càng dâng cao.
Và rồi không ít trường hợp, nó bất giác trở thành một sự đối đầu thực sự. Rất nhiều khi, không phải vì có đối đầu nên mới không nói chuyện, mà là [ ⑤ ]. Việc một người mà ta từng nghĩ là kẻ thù, sau khi trò chuyện lại thấy họ là người tốt tính hơn nhiều so với suy nghĩ, là điều chúng ta thường xuyên trải qua. Chúng ta cần nhận thức lại vai trò của ngôn ngữ trong việc điều chỉnh mối quan hệ giữa người với người. (Theo Toyama Shigehiko, "Cốt cách ngôn ngữ - Bản mới", NXB Sanseido)
